Nurek wybiera zestaw tlenowy
MK 

Michał Kosut
PADI Platinum Course Director
DAN Regional Training Coordinator

www.kursyinstruktorskie.pl


W naszym kraju bardzo popularne są nurkowania poza bazami czy centrami nurkowymi. Tego rodzaju nurkowania pozwalają poznawać wiele nowych akwenów i urozmaicać nasze nurkowania. Nie możemy jednak zapominać, że baza nurkowa oprócz organizacji nurkowania odpowiedzialna jest także za bezpieczeństwo. Dlatego jeżeli wybieramy ten rodzaj nurkowania powinniśmy się odpowiednio przygotować na sytuacje awaryjne.

Do efektywnego udzielania pomocy w wypadkach nurkowych potrzebujemy trzech rzeczy. Pierwsza to odpowiednie przeszkolenie. Druga to procedury w postaci planu awaryjnego, który przyspiesza i usprawnia nasze działanie w trakcie wypadku. Jednak jest jeszcze trzecia rzecz, bez której najczęściej nie jesteśmy w stanie efektywnie udzielić pomocy, czyli odpowiednie wyposażenie. Na wyposażenie ratownicze, które zawsze powinniśmy mieć ze sobą składa się apteczka i zestaw tlenowy. W poniższym artykule postaram się opisać jak wybrać zestaw tlenowy, który spełnia warunki konieczne do podawania tlenu w wypadkach nurkowych.

Zestawy tlenowe
W środowisku nurkowym jest bardzo wiele dyskusji na temat zestawów tlenowych, a głównie dlaczego czy są one rzeczywiście niezbędne oraz o ich wysokich cenach. Ja w poniższym artykule nie zamierzam dyskutować o konieczności posiadania zestawu. Chciałbym tylko wytłumaczyć różnice pomiędzy poszczególnymi zestawami i ułatwić zakup odpowiedniego zestawu Głównym założeniem przy wyborze ma być tutaj efektywność, a nie jedynie cena. Poprzez nurków rekreacyjnych w tym artykule rozumiem osoby, które samodzielnie organizują nurkowania dla przyjemności. Do posiadania zestawów nie zobowiązują ich standardy, a jedynie zdrowy rozsądek. W przypadku instruktorów i szkół nurkowych posiadanie zestawu tlenowego jest wymagane przez polskie przepisy, więc poniższy artykuł może także im pomóc wybrać odpowiedni sprzęt.

Zacznijmy od ceny. Zestaw tlenowy wydaje się dużym jednorazowym wydatkiem, ale można ten zakup zoptymalizować. Po pierwsze, jeżeli nurkujemy w grupie przyjaciół możemy umówić się na podział kosztów. Jednorazowy wydatek rzędu 1700 pln (zestaw tlenowy bez zaworu na żądanie w torbie) do 4000 pln (zestaw tlenowy DAN z zaworem na żądanie, butlą 5l i w wodoodpornej walizce) podzielony na cztery lub sześć osób nie jest już tak dużym wydatkiem. Zaletą większości nowoczesnych zestawów jest jednak ich modułowa budowa. Nie musimy kupować od razu całego zestawu, aby mieć ratowniczy zestaw tlenowy. Tak więc co powinniśmy kupić.

Reduktor
Działa podobnie do pierwszego stopnia automatu oddechowego, czyli odpowiedzialny jest za redukcję ciśnienia w butli. Są one bazą do podawania tlenu. Wyjście średniego ciśnienia w reduktorze umożliwia podawanie tlenu o stężeniu 100% przytomnemu i nieprzytomnemu poszkodowanemu, stały przepływ podawanie tlenu słabo oddychającemu, drugiemu oraz nieoodychającemu poszkodowanemu. W Polsce dostępne są dwa główne rodzaje reduktorów medycznych: wyposażone tylko w stały przepływ przepływu oraz wielofunkcyjne wyposażone zarówno w stały przepływ jak i z wyjście średniego ciśnienia.

Reduktory standardowe ze stałym przepływem umożliwiają ustawienie przepływu tlenu i po podłączeniu do króćca poprzez miękki plastikowy przewód odpowiedniej maski podawanie tlenu poszkodowanemu. Są nadal bardzo popularne w polskim środowisku nurkowym ze względu na ich niską cenę. Ich podstawowa wadą jest zbyt niski przepływ tlenu (w większości ustawienie przepływu jest możliwe jedynie do 12 l/min (15 l/min jest uznanym standardem w podawaniu tlenu poszkodowanym nurkom). Druga wada to plastikowy lub szklany rezerwuar na wodę (używa się go w szpitalach do nawadniania tlenu w przypadku długotrwałego podawania tlenu), który bardzo łatwo ułamać. Uszkodzenie tej części powoduje brak szczelności całego systemu tlenowego i uniemożliwi dalsze podawanie tlenu.

Zdjecie-1-reduktor-Farum

Zdjecie-1-reduktor-Farum
Zdjęcie 1. Reduktor firmy Farum jedynie do stałego przepływu. Na zdjęciu dobrze widoczny plastikowy rezerwuar.

Drugi typ czyli reduktory wielofunkcyjne wyposażone są zarówno w wyjście do stałego przepływu oraz dodatkowo wyjście średniego ciśnienia. Regulacja stałego przepływu umożliwia ustawienie na 15l/min, a większości nowoczesnych reduktorów nawet do 25 l/min co może być użyteczne w przypadku dużego poszkodowanego. Wyjście średniego ciśnienia umożliwia podłączenie zaworu na żądanie, który będzie omówiony później. Taki reduktor jest optymalnym rozwiązaniem, bo nie dość, że sam w sobie umożliwia podawanie tlenu, to można go także w przyszłości rozbudować. Jego cena w Polsce waha się pomiędzy 950 a 1100 pln zależenie od producenta.

Zdjecie-2-reduktor-wielofunkcyjny-DAN

Zdjecie-2-reduktor-wielofunkcyjny-DAN
Zdjęcie 2. Reduktor wielofunkcyjny DAN. Opis: 1 – Króciec stałego przepływu, 2 – wyjście średniego ciśnienia, 3 – wartość przepływu, 4 – pokrętło stałego przepływu, 5 – przewód średniego ciśnienia, 6 – plastikowy przewód do maski bezzrwotnej lub resuscytacyjnej

Zdjecie-2b-Reduktor-wielofunkcyjny-Medline

Zdjecie-2b-Reduktor-wielofunkcyjny-Medline
Zdjęcie 2 b. Reduktor wielofunkcyjny firmy Medline ze złączem AGA do zaworu na żądanie.

Maski do podawania tlenu
Aby móc podawać tlen poszkodowanemu nurkowi przez reduktor ze stałym przepływem (niezależnie który z powyżej wymienionych wybierzemy) musimy wyposażyć się w dwie maski. Maska bezzwrotna umożliwi nam podawanie tlenu przytomnemu oraz nieprzytomnemu poszkodowanemu ze stężeniem tlenu około 75% (oczywiście jedynie przy przepływie 15 l/min lub wyższym). Podłącza się ją do króćca stałego przepływu w reduktorze za pomocą przezroczystego plastikowego przewodu. Często można spotkać maski, które nie są wyposażone w rezerwuar (worek poniżej maski). Nie zaleca się stosowania tych masek wypadkach nurkowych, ponieważ tlen miesza się tam z powietrzem i jego efektywne stężenie to jedynie około 40%. Z tego samego powodu kaniule nosowe nie są dobrym rozwiązaniem. Cena maski bezzwrotnej to około 20-30 pln.

Zdjecie-3-Maska-bezzwrotna-016

Zdjecie-3-Maska-bezzwrotna-016
Zdjęcie 3 – Maska bezzwrotna. Po podłączeniu reduktora ustawionego na 15 l/min umożliwia podawanie 75% O2.

Druga maska w którym musimy się wyposażyć to maska resuscytacyjna. Umożliwia podawanie tlenu nieoddychającemu poszkodowanemu. Dzięki możliwości podłączenia tlenu możemy zwiększyć zawartość tlenu w naszych sztucznych oddechach z 16% do 50%. Cena takiej maski zależenie od producenta i jakości wykonania waha się od 30 do 100 pln.

Zdjecie-4-maska-resusucytacyjna

Zdjecie-4-maska-resusucytacyjna
Zdjęcie 4 – Maska resuscytacyjna z widocznym podłączeniem do tlenu.

Butle
W Polsce dostępne są głównie stalowe butle tlenowe z ciśnieniem roboczym 150 bar. W tym momencie przepisy nie zezwalają na zastosowania butli. Przykładowa butla, która została zalegalizowana jako butla powietrzna nie może być zgodnie z przepisami prawa przystosowana do tlenu medycznego. Jeżeli chodzi o dostępne pojemności to mamy do wyboru butle od 2 l do 10 l. Biorąc pod uwagę, że najczęściej nurkujemy w miejscach oddalonych co najmniej 30 minut od najbliższej placówki medycznej, optymalnym rozwiązaniem jest butla 5 l. W przypadku używania butli 5 l – 150 bar z reduktorem o stałym przepływie 15 l/min, taka butla umożliwi nam podawanie tlenu pojedynczemu poszkodowanemu przez około 45 minut. Jeżeli zastosujemy zawór na żądanie ta sama butla wystarczy na około 60 minut. Jeżeli planujemy nurkowania w znacznej odległości od najbliższej placówki powinniśmy wyposażyć się w dodatkowe butle. Stosowanie większych niż 5 l butli powoduje że zestaw staje się bardzo mało poręczny i ciężko go przechowywać z przykręconym reduktorem. Cena butli 5 l - 150 bar do tlenu waha się pomiędzy 350, a 450 pln. Ciekawym rozwiązaniem są specjalne adaptery umożliwiające używanie reduktora tlenowego ze standardowym zaworem powietrznym. Może to być bardzo przydatne, gdy wybieramy się gdzieś samolotem. W takim przypadku na miejscu (np. w Egipcie) możemy jedynie wypożyczyć butlę z tlenem i mamy nasz zestaw tlenowy gotowy do użycia. Takie rozwiązanie stosuje bardzo wielu nurków z Europy Zachodniej.

Zdjecie-5-butle

Zdjecie-5-butle
Zdjęcie 5 – Standardowe butle tlenowe 5 l i 2,5 l

Dotychczas opisane elementy stanowią podstawę, która jest konieczna do efektywnego podawania tlenu w przypadku oddychających jak i nieoddychających poszkodowanych. Ich łączna cena to około 1500 – 1700 pln. Mimo, że taki zestaw nie będzie w stanie podawać 100% przedstawia on akceptowalny dla nurków rekreacyjnych stosunek ceny do jakości. Dodatkowe elementy, które zwiększą jego efektywność to zawór na żądanie oraz „opakowanie". Po dodaniu tych elementów zestaw spełnia standard podstawowego zestawu DAN do podawania tlenu w wypadkach nurkowych.

Zawór na żądanie
Zawór na żądanie po podłączeniu do wyjścia średniego ciśnienia w reduktorze wielofunkcyjnym umożliwia podawanie 100% tlenu. Zużywa on także mniej tlenu w porównaniu do systemu stałego przepływu. Jego jedyną wadą jest to, że jest jednym z droższych elementów zestawu. Dlatego jeżeli nie jesteśmy w stanie wydać od razu większej kwoty, możemy rozważyć jego kupno w drugiej kolejności. Najczęściej sprzedawany jest w komplecie z przewodem ciśnieniowym i maską. Należy zwrócić uwagę na długość przewodu. Optymalnym rozwiązaniem jest posiadanie węża 1,5m – 2 m, ponieważ ułatwia to udzielanie pomocy, a także zwiększa możliwości wygodnego i efektywnego umiejscowienia zestawu w przypadku transportu poszkodowanego. Gdy mamy już reduktor należy zwrócić uwagę na złącze średniego ciśnienia. W Polsce najbardziej popularne są dwa rodzaje połączeń: standardowy gwint oraz szybkozłącze AGA. Musimy wybrać przewód, który będzie miał odpowiednie przyłącze do naszego reduktora. Cena zaworu na żądanie z przewodem ciśnieniowym i maską to wydatek około 1100-1300 pln zależenie od producenta.

Zdjecie-6-zawo-na-zadanie

Zdjecie-6-zawo-na-zadanie
Zdjęcie 6 – Zawór na żądanie wyposażony w maskę Tru-Fit umożliwia podawanie 100% tlenu.

Torby i walizki do zestawów tlenowych
Aby przechowywać oraz transportować nasz zestaw mamy dwa możliwe rozwiązania: torbę oraz walizkę. Za pierwszym rozwiązaniem przemawia cena oraz mniejszy rozmiar i waga. Ceny takich toreb wahają się od 190 pln do 500 pln. Torba w większości przypadków nie zabezpiecza zestawu przed wilgocią, co może spowodować jego szybkie zniszczenie.

Zdjecie-7-Torba-DAN

Zdjecie-7-Torba-DAN
Zdjęcie 7 – Torba umożliwiająca zapakowanie butli 3 l lub 5 l oraz całego zestawu tlenowego.

Drugie rozwiązanie to wodoodporna walizka. Najmniejsze z nich kosztują około 350-400 pln, ale ich wadą jest to, że nie możemy schować w środku butli, więc zestaw jest rozkręcony. Większe walizki to wydatek od 800 (do butli 3l) do 1100 pln (do butli 5l). W przypadku większych walizek ważne jest żeby wyposażone były one w wewnętrzną gąbkę, żeby elementy nie przemieszczały się w trakcie transportu. Niektórzy producenci oferują gotowe gąbki, które pozwalają na odpowiednie ułożenie wszystkich elementów naszego zestawu tlenowego.

Zdjecie-8-walizka-z-przycieta-gabka

Zdjecie-8-walizka-z-przycieta-gabka
Zdjęcie 8. Zestaw tlenowy ze specjalnie wyciętą gąbką przystosowaną do zestawu tlenowego.

Alternatywne rozwiązania
W wielu przypadkach automat czystości tlenowej przykręcony do butli z tlenem zastępuje reduktor tlenowy. Nurkowie najczęściej wybierają to rozwiązanie z powodów ekonomicznych Jednak to rozwiązanie ma wiele wad:
1. Automat nie jest standardowo wyposażony w maskę. Podawanie tlenu przez zwykły ustnik powoduje, ze jego stężenie obniża się (tlen wdychany przez usta ma możliwość mieszania się z powietrzem wdychanym przez nos przez nos). Jakakolwiek próba zatkania nosa powoduje zdecydowane obniżenie komfortu nurka, który oddycha tlenem. Proponuje przeprowadzić prosty test oddychać przez 10 minut z automatu na powierzchni z zatkanym nosem. Po przeprowadzaniu testu proszę wyobrazić sobie poszkodowanego nurka, który czuje się bardzo źle i musi w ten sposób oddychać tlenem.
2. Nie możemy podawać tlenu w następujących sytuacjach
a. Poszkodowany nie toleruje zaworu na żądanie - może się tak dziać w przypadku słabego poszkodowanego lub urazu płuc, gdy osoba nie jest w stanie wytworzyć odpowiedniego podciśnienia do otwarcia zaworu
b. Nieoddychający poszkodowany
c. W przypadku nieprzytomnego poszkodowanego podawanie tlenu jest utrudnione i ciężko zapewnić odpowiednią szczelność (czyli obniża się stężenie tlenu)
3. Automat nie jest przystosowany do medycznego podawania tlenu. Nie ma chociażby odpowiednich norm medycznych.

Nie zmienia to faktu, że nawet jeżeli nie jest to idealna opcja podawania tlenu, jest ona lepsza niż jego zupełny brak.

Podsumowanie
Mam nadzieję, że powyższy artykuł wyjaśnił różnicę pomiędzy poszczególnymi rodzajami zestawów tlenowych i ułatwi wybór optymalnej opcji.

Darowizna na rzecz Safe Water Association

Kwota: PLN

Płatności obsługuje dotpay.pl

Bezpieczna Hańcza 1%

opp1proc