Jak często słyszałeś na różnych kursach nurkowych o objawach Zespołu Zaburzeń Ciśnieniowych (DCI)? Niewątpliwie, wiele razy. A może zastanawiałeś się, czy byłbyś w stanie rozpoznać DCI w rzeczywistości? Niestety, wyniki statystyczne pokazują, że w bardzo wielu przypadkach pierwsze objawy DCI zostają przeoczone lub zignorowane. Niewątpliwie dlatego, że większość objawów dotyczących układu nerwowego jest trudna do zauważenia. Powoduje to oczywiście opóźnienie rozpoznania urazu i udzielenienia efektywnej pomocy. Przeprowadzenie badania neurologicznego u nurków od razu po wystąpieniu podejrzenia urazu, pozwala zmienić tę sytuację.  

Zespół Zaburzeń Ciśnieniowych (DCI) obejmuje zarówno chorobę dekompresyjną (DCS) jak również tętniczy zator gazowy (AGE). W obydwu tych urazach formujące się pęcherzyki gazu mogą uszkodzić układ nerwowy. Dzieje się tak zarówno z powodu fizycznej obecności pęcherzyków w tkankach nerwowych, jak również przez blokowanie dopływu natlenionej krwi do wspomnianych tkanek. Około dwóch trzecich wszystkich przypadków DCI sygnalizowanych jest przez objawy neurologiczne. Dlatego właśnie wiedząc, w jaki sposób należy przeprowadzić badanie neurologiczne, z wyższym prawdopodobieństwem będziemy w stanie stwierdzić obecność urazu. Może to być szczególnie potrzebne, gdy osoba, która ma lekkie objawy neurologiczne odmawia przyjęcia pomocy oraz nie godzi się na ewakuację do placówki medycznej. Jednoznaczny wynik badania neurologicznego przeprowadzonego na miejscu zdarzenia, pozwoli przekonać taką osobę o istnieniu problemu i konieczności dalszego leczenia.

Kiedy należy przeprowadzić badanie neurologiczne?
Odpowiedź brzmi: Zawsze, o ile nie koliduje to z udzielenim pierwszej pomocy tlenowej. Jeżeli objawy chorobowe są oczywiste podajemy tlen natychmiast, a dopiero w następnej kolejności przeprowadzamy badanie neurologiczne. Dzięki temu lekarz nurkowy, który będzie badał nurka jakiś czas później, będzie w stanie ocenić, na ile jego stan uległ poprawie. Najczęściej jednak będziemy przeprowadzać badanie, aby potwierdzić obecność DCI. W takiej sytuacji będzie ono poprzedzało rozpoczęcie pierwszej pomocy oraz decyzję o ewakuacji do placówki medycznej.

Badanie neurologiczne jest uznaną procedurą medyczną. Przeprowadza się je w wielu sytuacjach w medycynie ratunkowej, szczególnie gdy mamy do czynienia z potencjalnym uszkodzeniem głowy lub kręgosłupa (w wypadkach samochodowych, upadkach, itp.). Specjaliści medycyny nurkowej bardzo szybko zaadaptowali to badanie na swoje potrzeby. Stało się ono standardowym badaniem przeprowadzanym przed rozpoczęciem leczenia hiperbarycznego. Używa się go także do oceny zmiany (najczęściej poprawy) stanu poszkodowanego w wyniku leczenia hiperbarycznego.
Podstawowym powodem, dla którego nie mogłiśmy dotychczas oczekiwać od nurków kompleksowego przeprowadzenia tego testu, jest jego złożoność. Duża ilość poszczególnych testów, które trzeba przeprowadzić powoduje, że trudno je zapamiętać osobie bez wykształcenia medycznego. Rozwiązaniem tego problemu, jest wprowadzenie szczegółowej tabliczki badania neurlogicznego, która przeprowadza przez badanie krok po kroku.

Zdjęcie 1. Tabliczka badania neurologicznego krok po kroku przeprowadza ratownika przez poszczególne testy wykonywane w ramach tej procedury medycznej. Tabliczka dostępna jest w języku polskim.

Jakie są etapy przeprowadzania badania neurlogicznego dla nurków?
Nie sposób podzielić układ nerwowy człowieka na mniejsze części. Dlatego koniecznym jest pogrupowanie przeprowadzanych testów w funkcjonalne grupy:
•    Funkcje umysłowe
•    Nerwy czaszkowe
•    Funkcje motoryczne (siła)
•    Funkcje sensoryczne
•    Koordynacja i równowaga

Zanim jednak rozpoczniemy właściwe badanie, ważne jest przeprowadzenie z nurkiem wywiadu medycznego oraz zebranie informacji o ostatnim (lub ostatnich) nurkowaniu. Pozwala to wykryć objawy, które zostały dotychczas przeoczone (w tej części tabliczki znajduje się lista głównych objawów DCI). Ciekawym elementem tej części badania jest test bólu w skali 0-10. Bardzo popularny w USA test polega na określeniu przez nurka odczuwanego bólu, gdzie 0 to brak bólu, a 10 najmocniej odczuwany kiedykolwiek ból. Dodatkowo tworzy się listę wykonanych w ostatnim czasie  (48 godzin) nurkowań.
Przed rozpoczęciem samego badania neurologicznego sprawdzane są również podstawowe funkcje życiowe tj. puls, częstotliwość oddechów oraz ciśnienie krwi. Znacząco podwyższona liczba oddechów, przyspieszony oddech lub podwyższone ciśnienie mogą świadczyć o początkowej fazie wstrząsu. W takiej sytuacji absolutnym priorytetem staje się leczenie wstrząsu, tak więc zaprzestaje się badania neurologicznego. Poszkodowaną osobę należy ułożyć na ziemi, unieść delikatnie jej nogi (20-25 cm), zabezpieczyć przed nadmiernym wychłodzeniem lub przegrzaniem i podać tlen.
Wstrząs występuje jednak bardzo rzadko w lżejszych przypadakach DCI, a z takimi najczęściej będziemy mieli do czynienia. Tak wiec, po zebraniu historii i ocenie podstawowych funkcji życiowych przechodzimy do sprawdzenia funkcji umysłowych.
Funkcje umysłowe u poszkodowanego nurka najczęściej pozostają w normie. Oceniamy jego poziom świadomości w skali: przytomny / reaguje na stymulację głosową / reaguje na stymulację bólową / nieprzytomny. Każde kolejne badanie posiada swoją procedurę. Jest to najczęściej polecenie, które nurek ma wykonać. Ocenamy stopień wykonania poleceń, możliwość artykulacji, myślenie abstracyjne, pamięć krótkotrwałą oraz możliwość liczenia. To ostatnie może okazać się całkiem trudne, ponieważ nurek musi podawać wyniki odejmowania od 100 kolejnych 7 liczb.

Zdjęcie 2. Ratownik przeprowadza ocenę stanu świadomości poszkodowanego. Jeżeli poszkodowany nie reaguje na pokazaną na zdjęciu stymulację bólową, należy przerwać badanie i rozpocząć zabezpieczanie podstawowych funkcji życiowych.

Następnie przechodzimy do oceny poprawności działania nerwów czaszkowych. Nerwy czaszkowe odpowiadają za zmysł słuchu, węchu, poruszanie gałkami ocznymi, mimkę twarzy oraz inne. Ich ocena polega na przeprowadzeniu kontroli tych podstawowych elementów, co samo w sobie nie jest specjalnie skomplikowane. Niemniej jednak, właściwa interpretacja tych testów może wymagać właściwego przeszkolenia.

Zdjęcie 3. Ratownik ocenia ruchy gałek ocznych. Nierównomierne poruszanie gałkami ocznymi może świadczyć o uszkodzeniu nerwów czaszkowych.

Kolejny element to sprawdzenie funkcji motorycznych (siły) poszkodowanego. W przypadku DCI rzadko zdarza się, żeby obydwie połowy ciała doznały równomiernego osłabienia lub paraliżu. Dlatego właśnie oceniamy siłę poszczególnych kończyn porównując obie strony ciała. Skala oceny obejmuje 3 stany: normalny, osłabienie i paraliż. Na tym etapie badania bardzo często możemy wykryć nieprawidłowości, które świadczą o DCI.

Zdjęcie 4. Ratownik sprawdza prawidłowe działanie bicepsów poszkodowanego. W taki sam sposób ratownik sprawdzi funkcje większości grup mięśniowych nurka.

Następnie sprawdzamy odczuwanie na skórze, czyli funkcję sensoryczną. Posługując się wykresem sprawdzamy odczuwanie lekkiego dotyku (palcem) oraz dotyku ostrym narzedziem. Brak odczuwania jednego z tych bodźców jest jednym z częstych neurologicznych objawów DCI.

Zdjęcie 5. Sprawdzenie odczuwania na skórze ostrych obiektów jest jednym z elementów sprawdzania funkcji sensorycznej.

Ostatnim elementem jest sprawdzenie równowagi i koordynacji. Równowagę sprawdzamy poprzez obserwowanie chodu poszkodowanego, a koordynację poprzez test palec nos palec. W tym teście nurek wodzi swoim palcem pomiędzy własnym nosem a naszym palcem umieszczonym w odległości około 50 cm.

Zdjęcie 6. Test palec – nos – palec przy otwartych, a następnie zamkniętych oczach pozwala ocenić koordynację nurka.

Jak widać badanie neurologiczne nie jest bardzo skomplikowaną procedurą medyczną, niemniej jednak wymaga wprawy. Po właściwym przeszkoleniu może je przeprowadzić każdy nurek od razu po stwierdzeniu podejrzenia DCI, jeszcze na miejscu nurkowym. Może to przyspieszyć decyzję o ewakuacji nurka do placówki medycznej w celu dalszego badania. Dodatkowo pozwala lekarzom prześledzić rozwój urazu i podjąć skuteczne leczenie. Wszystkie te czynniki wpływają na dużą użyteczność badania neurologicznego, jako element pierwszej pomocy w urazach nurkowych.


MICHAŁ KOSUT
PADI Course Director

www.kursyinstruktorskie.pl